Loading

 

Kościół Ducha Świętego

Duch - staryKościół Ducha Świętego przez sześć pierwszych wieków swego istnienia, był kościołem szpitalnym. Służył przede wszystkim podopiecznym przylegającego od strony południowej szpitala. Oba budynki stanowiły integralny komleks. Po raz pierwszy szpital wzmiankowany był już w 1311 r. w testamencie Adelajdy Ullmann, wdowy po kupcu królewieckim. Metryka szpitala i kościoła jest z całą pewnością o wiele starsza, o czym zdaje się świadczyć chociażby wendyjski wątek ceglany zastosowany w trakcie budowy, a charakterystyczny dla XIII w. Pośrednim dowodem na istnienie szpitala w Chełmnie już w XIII w. jest powoływanie się biskupów na nieistniejący dokument z 1242 r., a traktujący o chełmińskim szpitalu. Patronat nad szpitalami w państwie zakonnym sprawował w średniowieczu Zakon Najświętszej Maryi Panny. Nie inaczej było w przypadku Chełmna. W czasach późniejszych ustanowione zostało osobne probostwo przy tym kościele, które w XVII i XVIII w. piastowali proboszczowie chełmińscy. Nad sprawami finansowymi czuwało dwóch prowizorów obieralnych corocznie spośród rajców, chociaż szpital nigdy nie był własnością miasta.

Kościół i szpital wzniesiono w południowej części miasta, bezpośrednio przy bramie wjazdowej i jednej z najważniejszych ulic, obecnie Toruńskiej, niegdyś noszącą nazwę ulicy Ducha Świętego. Ta niewielka świątynia o długości 30 m i szerokości 9,1 m ozdobiona została potężną wieżą. Wnętrze o charakterze salowym zamyka drewniany strop kolebkowy. Do kościoła prowadzi gotycki portal w zachodnim szczycie. Nie zachowało się pierwotne wyposażenie. Jeszcze w XVIII w. w kościele znajdowały się trzy ołtarze: Zesłania Ducha Świętego, św. Walentego oraz Najświętszej Maryi Panny. Natomiast warto zwrócić uwagę na późnośredniowieczne malowidła naścienne odsłonięte w trakcie prac remontowych przeprowadzonych w 1938 r. – wśród nich Zwiastowanie Maryi Pannie i Ostatnia Wieczerza, oraz na malowidło z XVII w. przedstawiające króla Dawida grającego na harfie znajdujące się na balustradzie chóru.

Kościół przez wiele stuleci służył przede wszystkim podopiecznym szpitala, którzy mieli obowiązek codziennej modlitwy. Począwszy od XVII w. kościół stał się miejscem szczególnego kultu św. Walentego, patrona nieuleczalnie chorych, a w szczególności epileptyków.

Budynek szpitala znajdował się po stronie południowej kościoła. Świadczą o tym zachowane ślady na murze kościoła, a także plany sytuacyjne. Szpital łączył się z kościołem narożnikiem, tworząc z nim literę „V”. Wejście do budynku szpitalnego, tak jak do kościoła, znajdowało się od strony zachodniej. Budynek szpitalny, a ściślej rzecz biorąc wirydarz, z kościołem łączyło osobne przejście, znajdujące się pośrodku ściany południowej świątyni. Budynek szpitalny był na planie trapezu, murowany, kryty dachówką, podpiwniczony. Miał wymiary 35,4 x 12,4 m. Swym charakterem przypominał obiekt klasztorny. Wewnątrz budynek podzielony był drewnianymi ścianami na trzy główne części: dormitorium dla mężczyzn, dormitorium dla kobiet i refektarz z kuchnią. Przez środek prowadził korytarz do części żeńskiej. Kobiety miały jedną zbiorową sypialnię. Co ciekawe, oba wejścia do budynku szpitalnego znajdowały się w części przeznaczonej dla mężczyzn. Pomieszczenia szpitalne posiadały ogrzewanie piecowe. Przy kościele Ducha Świętego szpital istniał do 1828 r., a następnie został przeniesiony w pobliże Fary. Stare zabudowania szpitalne zostały rozebrane. W połowie XIX wieku wystawiono nowy budynek szpitalny przy ul. Franciszkańskiej 12. Tam też funkcjonował nieprzerwanie do II wojny światowej.

DuchWraz z rozebraniem starych zabudowań szpitalnych, również kościół Ducha Świętego przestał służyć celom liturgicznym. Był zamieniony m.in. na skład wojskowy. Funkcji liturgicznej został przywrócony dopiero po zakończeniu prac remontowych tuż przed wybuchem II wojny światowej. Kolejnego, gruntownego remontu doczekał się w 1993 r., kiedy to położono nowy dach i wymieniono strop. Od 2003 r. swoją ekspozycję urządzili w kościele rycerze z Chorągwi Ziemi Chełmińskiej.

Każdego roku jest tu odprawiana Msza św. w uroczystość Zesłania Ducha Świętego.

Opracował: Marek G. Zieliński

 

931948
Dziś
Wczoraj
Tydzień
Poprzedni tydzień
Miesiąc
Poprzedni miesiąc
Wszystkie
495
974
1905
859965
14539
23432
931948
Twoje IP: 54.224.121.67
Data/Godzina: 2017-11-21 20:55:33